Şişmanlık kısaca vücut yağ miktarının artışı olarak tanımlanabilir. Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization)’nün tanımlaması vücut yağ miktarının sağlığı bozacak şekilde aşırı veya anormal birikmesi şeklindedir.

İnsan vücudunda cilt altı yağ dokusu dışında kalanlara “viseral yağ dokusu” denir. Viseral yağ dokusunun vücuttaki dağılımına göre şişmanlık iki tipe ayrılır: Android ve Jinoid şişmanlık.

Android (santral) tip şişmanlıkta yağ daha çok karın bölgesinde toplanmıştır. Bu tip şişmanlığa “elma tip” şişmanlık da denir. Genellikle erkeklerde görülür. Santral tipteki şişmanlığın birçok medikal soruna zemin hazırladığı bilinmektedir. Glukoz intoleransı, diabetes mellitus, hipertansiyon, aterosklerozis, gut, hiperürisemi bu tip şişmanlıkta sık rastlanılan hastalıklardır.

Kadınlarda santral şişmanlık polikistik over sendromu, hirsutizm, anovülasyon, hiperandrojenizme, erkeklerde testosteron düşüklüğü ve kortizol yüksekliğine neden olabilmektedir.

Jinoid tip şişmanlıkta yağ daha ziyade bel, kalça ve bacaklarda toplanmıştır. Genellikle kadınlarda görülen jinoid şişmanlık “armut tip” şişmanlık olarak da adlandırılır. Jinoid tipte şişmanlıkta genellikle venöz dolaşım bozuklukları ve eklem hastalıkları görülür. Kardiyovasküler hastalıklara bu tipte fazla rastlanılmaz.

Şişmanlığın nedenleri tam olarak tanımlanamamış olup, iki büyük faktörden söz edilebilir:

Genetik eğilimler ve çevresel faktörler (dış etkiler).

Genetik nedenler: tek gen mutasyonları, mendelyen hastalıklar, dismorfik sendromlardır. Çevresel faktörler ise yüksek kalorili ve yüksek yağlı diyet alışkanlığı, beslenme biçimi değişmesi, enerji tüketimi azalması, sigara içiminin terkedilmesi, yaşlanma, kadın cinsiyeti, ebeveynlerin aşırı kilolu olması, düşük sosyoekonomik durum, eğitim düzeyinin düşük olması, fazla kilolu doğmak, çocukluk şişmanlığı, evlilik, aşırı alkol alımı, bebekken yeterli anne sütü alınmaması, uyku azalması, infeksiyonlar, yo-yo diyeti, duygusal sorunlar, insülin direncidir.

Bu faktörlerin dışında bazı ilaçlar şişmanlığa neden olabilirler:
Antipsikotik ilaçlar, antidepresanlar, antiepilektikler, steroidler, antidiabetikler, adrenerjik agonistler şişmanlığa sebep olabilirler. Yüksek dozda steroid haricinde diğer ilaçlar aşırı şişmanlığa neden olmaz.

Şişmanlık bazı hastalık durumlarda da oluşabilir. Şişmanlığa neden olan hastalıklar: Hipotalamik Şişmanlık, Cushing Sendromu, Polikistik Over Hastalığı, Hipotiroidi, Büyüme Hormanı Eksikliği’dir.

Ayrıca şişmanlığa eğilim gösteren kişilerde normal ağırlıkta kişiler ile kıyaslandığı zaman adale sempatik sinir aktivitesi düşük bulunmaktadır. Sempatik sinir aktivitesi düşük olan kişi diyet ile tedavi edildiğinde ağırlık kaybının az olduğu gözlenmiştir.

Şişmanlığın çeşitli hastalıklara sebep olabildiği bilinmektedir. Bu hastalıklar arasında hipertansiyon, kalp damar hastalıkları, diyabet, osteoartrit, safra kesesi hastalıkları ve safra taşları oluşumu, gut, uyku-apne sendromu, bazı kanser türleri sayılabilir

Bazı şişman hastalar zayıflamayı başardıkları halde zaman içerisinde verdikleri kiloları geri alırlar. Bu duruma zayıflamış şişman sendromu denir. Genetik olarak düşük metabolizma hızına sahip olmak ve düşük merkez sinir sistemi aktivitesi nedeniyle oluştuğu düşünülmektedir. Bu hastalarda yağ hücrelerinin sayıca fazla olduğu ileri sürülmektedir. Bazal metabolizma hızı ve termogenetik cevabın düşük oluşundan ötürü hastalar az gıda alsalar bile bir müddet sonra kilo almaya başlarlar.

Şişmanlığın tedavisinde tek bir yöntemin başarılı olması beklenemez. Hastanın vücut kitle indeksi, var olan hastalıkları ve hastalık risk faktörleri (sigara kullanımı, alkol kullanımı, kan basıncı vs) değerlendirilerek davranış tedavisi, diyet tedavisi kişiye özel olarak planlanmalıdır. Bazı durumlarda ilaç tedavisi ve cerrahi tedavi de düşünülebilir.

Sizde Yorum Yazın

  • Alexa